لزوم بازبینی در طراحی کتاب های فارسی
به گزارش دانشگاه فارسی، یک کارشناس مدیریت آموزشی خواهان بروزرسانی محتوا برمبنای نتایج روان شناسی و جامعه شناسی شد و بر نقش حیاتی کارهای تعاملی و کتاب های غیردرسی در کاهش شکاف های تحصیلی تاکید کرد.
یادداشت میهمان - زیبا عراکی، کارشناس ارشد مدیریت آموزشی:
کتاب درسی فارسی در دوره ابتدایی، یکی از رکن های مهم نظام آموزشی است. اهمیت این کتاب تنها به یادگیری خواندن و نوشتن محدود نمی شود؛ بلکه وسیله ای برای اندیشیدن و انتقال فرهنگ و... محسوب می شود. از این منظر، کتاب فارسی در دوره دبستان یک ابزار آموزشی چندلایه است که آثار آن در عرصه های مختلف همچون روان شناختی، فرهنگی و اجتماعی قابل بررسی کرد.
دوره ابتدایی مرحله ای حساس در رشد کودک محسوب می شود؛ چونکه در این دوره دانش آموز از تجربه های گفتاری غیررسمی زبان بسمت استفاده نظام مند، از زبان نوشتاری قدم برمی دارد. کیفیت محتوای آموزشی آن در این مرحله می تواند مسیر یادگیری دانش آموز را در سال های آتی تأیید کند. به این جهت، بررسی تخصصی اهمیت کتاب درسی فارسی مستلزم توجه هم زمان به تمام ابعاد آن می باشد.
نقش کتاب فارسی در پایه گذاری یادگیری و مهارت های زبانی
مهمترین هدف کتاب فارسی، پرورش مهارت های زبانی دانش آموز است. کودک کم کم از مرحله استفاده گفتاری از زبان به مرحله خواندن و نوشتن نظام مند وارد می شود. کتاب فارسی در این فرآیند، دانش آموز را از شناخت حروف و صداها و ترکیب آنها بسمت خواندن کلمات و جمله ها و در نهایت به انشا نویسی هدایت می کند. در این راه، چهار مهارت اصلی زبانی، یعنی گوش دادن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن، باید بشکل نظام مند پرورش یابند.
تمرین های هدفمند کتاب فارسی و نگارش می توانند به رشد توانایی روان خوانی و درک مطلب کمک کنند. این مهارت های زیربنایی، به صورتی موفقیت تحصیلی نیز محسوب می شوند. در دوره اول ابتدایی، کتاب فارسی ساعات قابل توجهی را در برنامه هفتگی دانش آموزان به خود اختصاص می دهد؛ به شکلی که در پایه اول یازده ساعت و در پایه های دوم و سوم هشت ساعت در هفته برای آموزش آن درنظر گرفته شده است. اختصاص چنین میزان زمانی به درس فارسی نشان دهنده اهمیت و جایگاه ویژه آن در دوره ابتدایی است.
در دوره اول ابتدایی، آموزش فارسی بیشتر با هدف تقویت مهارت های اصولی به انجام می رسد اما در دوره دوم ابتدایی، اهمیت این مهارت ها گسترده تر می شود و دانش آموز از توانایی های زبانی خود برای یادگیری سایر دروس نیز استفاده می نماید. به بیان دیگر، اگر دانش آموز بتواند فارسی را به خوبی درک کند و در مهارت های چهارگانه زبانی به توانایی مطلوبی برسد، عملکرد او در دیگر دروس نیز بهبود خواهد یافت. به این جهت، کتاب فارسی را میتوان یکی از دروس مهم در نظام آموزشی دانست.
کیفیت محتوای آموزشی در دوره اول ابتدایی، تأثیر مهمی بر کیفیت یادگیری دارد. بنابراین، کتاب فارسی باید به شکلی طراحی شود که زمینه رشد تدریجی و متناسب با توانایی های دانش آموزان را فراهم آورد. همینطور انتخاب متن ها و کارهای آموزشی باید با سطح رشد یادگیری دانش آموزان هماهنگ و به شکل تدریجی افزایش یابد.
کتاب درسی فارسی می تواند اهمیت بالای ی در رشد شناختی دانش آموز داشته باشد. داستان ها، شعرها و متن های آموزشی، دانش آموز را به سمت پردازش عمیق تر هدایت می کنند کارهایی مانند کلمه سازی، جمله سازی، خلاصه نویسی و انشانویسی می توانند به تقویت حافظه و مهارت های فراشناختی کمک می کنند.
کتاب فارسی می تواند بستری مناسب برای پرورش تفکر انتقادی و استقلال فکری دانش آموزان فراهم آورد. انتخاب مناسب متن ها، طرح پرسش ها در انتها درس ها و کارهای گفت وگومحور، همگی می توانند بر نحوه مواجهه دانش آموز با مسایل مختلف تاثیر گذار باشند.
اگر کارهای کتاب به شکلی طراحی شوند که دانش آموز بتواند در رابطه با متن درس سؤال طرح کند دیدگاه ها و برداشت های مختلف را مقایسه کند زمینه رشد تحلیل انتقادی و استقلال فکری او فراهم می شود.
گفت و گو در رابطه با مسایل اجتماعی متناسب با سن کودک نیز می تواند مهارت گوش دادن به دیگران، بیان محترمانه دیدگاه ها و مشارکت در گفت و گو را تقویت کند.(اهمیت و هدف طرح خوانا)کتاب فارسی می تواند در ایجاد شهروندانی توانمند برای مشارکت آگاهانه در جامعه نقش داشته باشد.
نقش کتاب فارسی در ایجاد هویت فرهنگی و ادبی
کتاب فارسی دوره ابتدایی را نمی توان فقط کتابی برای آموزش الفبا دانست. این کتاب یک ابزار آموزشی و فرهنگی است که در ایجاد سواد پایه، رشد شناختی، آگاهی و هویت فرهنگی دانش آموزان نقش دارد.
این کتاب یکی از مهم ترین راه های انتقال میراث زبانی و فرهنگی جامعه به نسل جدید است. دانش آموز از راه شعرها، داستان های اخلاقی و تاریخی و آشنایی با شخصیت ها با قسمتی از میراث مشترک جامعه خود آشنا می شود. این مورد می تواند در ایجاد احساس تعلق، هویت فرهنگی دانش آموز نقش داشته باشد. شایسته است انتخاب محتوای کتاب فارسی تعادلی با نیازهای نسل جدید برقرار کنند. توجه صرف به متون سنتی، بدون درنظر گرفتن تحولات اجتماعی و فرهنگی معاصر امکان دارد فاصله ای میان دانش آموز و محتوای آموزشی بوجود آورد. بنابراین، محتوای کتاب باید ضمن حفظ پیوند با سنت های فرهنگی، با نیازهای امروز خردسالان نیز ارتباط معنادار داشته باشد.
کتاب فارسی علاوه بر آموزش مهارت های فنی زبان، ترویج فرهنگ کتاب خوانی و ایجاد علاقه و انگیزه برای مطالعه است.
از این رو کتاب های غیردرسی می توانند بعنوان وسیله ای برای بهتر آموختن دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرند. مطالعه کتاب های متنوع همینطور می تواند مهارت های ارتباطی و دایره واژگان دانش آموزان را افزایش دهد، ایجاد علاقه نسبت به خواندن می تواند تأثیر عمیقی بر ادامه عادت مطالعه در خردسالان داشته باشد.
برای تقویت این علاقه، میتوان کارهایی مانند زنگ کتاب خوانی در کلاس، فراهم کردن امکان انتخاب آزادانه کتاب مورد علاقه توسط دانش آموزان و مطالعه کتاب های غیردرسی توسط معلم و معرفی آنها به دانش آموزان را در برنامه آموزشی قرار داد. چنین کارهایی می توانند حس خوب مطالعه و خواندن را در خردسالان تقویت کرده و مطالعه را از یک تکلیف درسی به تجربه ای زیباو جذاب تبدیل کنند.
مهارت هایی که دانش آموز در درس فارسی به دست می آورد، به صورت مستقیم در یادگیری سایر کتاب های درسی کاربرد دارند. به این جهت، کیفیت کتاب فارسی می تواند در یادگیری دانش آموزان نیز تاثیر گذار باشد. کتاب فارسی با محتوای مناسب و کیفیت آموزشی مطلوب می تواند یکی از فاکتورهای مؤثر در بهبود عدالت آموزشی باشد؛ چونکه ضعف در مهارت های زبانی در دوره ابتدایی، معمولا می تواند با افزایش شکاف های تحصیلی در سالهای بعد همراه شود.
نحوه طراحی کتاب فارسی
نحوه طراحی کتاب تأثیر مستقیم بر نگرش کودک نسبت به ادبیات و یادگیری دارد. تصاویر مناسب، داستان های جذاب و هدفمند، رنگ آمیزی و طراحی بصری مطلوب می توانند انگیزه آموختن دانش آموز را بالا برند.
از سوی دیگر، کارهای کتاب باید دانش آموز را از حالت یادگیرنده منفعل خارج کرده و او را در پروسه یادگیری مشارکت دهد. کارهای تعاملی، گفت و گو، پرسش و پاسخ، خواندن گروهی، نوشتن خلاق و کارهای در رابطه با کتاب خوانی می توانند تجربه یادگیری فارسی را پویاتر و اثربخش تر کنند.
ودر نهایت این که کتاب فارسی در دوره ابتدایی را باید ابزاری برای یادگیری چندبعدی با دستاوردهای بلند مدت درنظر گرفت. طراحی و ارزیابی آن نیازمند نگاهی میان رشته ای و مبتنی بر شواهد است و استفاده از نتایج روان شناسی رشد، زبان شناسی، و جامعه شناسی می توانند به پیشرفت کیفیت آن کمک کنند.
به روزرسانی مستمر محتوای کتاب های فارسی، توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان، ایجاد تعادل میان میراث فرهنگی و نیازهای معاصر و گسترش فرهنگ کتاب خوانی از مهم ترین الزامات پیشرفت جایگاه کتاب فارسی در دوره ابتدایی است. کیفیت این کتاب نه فقط بر موفقیت تحصیلی دانش آموزان، بلکه بر توانایی آنان برای یادگیری در دیگر حوزه های دانش، برقراری ارتباط مؤثرو مشارکت اجتماعی آنان نیز تأثیر می گذارد. به این جهت، پیشرفت کیفیت کتاب فارسی و شیوه آموزش آن باید یکی از اولویت های اساسی در برنامه ریزی آموزشی دوره ابتدایی باشد.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب